سفال

صنایع دستی یکی از مهمترین صنایع ایران است. اهمیت این صنعت در احیای سنت های ملی و بومی ما است. در این میان هنر سفالگری با نقش و نگارهای زیبا و احجام متفاوت، دارای تنوع دیداری زیادی است. در این مطلب با ملایرگشت همراه باشید تا با هنر زیبای سفالگری و نحوه تولید آن کمی بیشتر آشنا شوید.

 

تاریخچه و آموزش هنر زیبای سفالگری

تاریخچه سفالگری:

سرزمین ایران به دلیل قرارگرفتن در شاهراه تمدن قدیم، همیشه دارای نخستین ابتکارات بشری بوده است. تاریخ هنر سفالگری به قدمت طولانی زندگی انسان مرتبط است. جایی که عناصر اصلی باد، خاک، آب و آتش را درهم آمیخته و انواع صنایع دستی زیبا و کاربردی را بوجود آورده است. کاوش های بدست آمده از مناطق مختلف ایران از جمله تپه سیئلک کاشان، گنج دره کرمانشاه، غار کمربند مازندران، چشمه علی رب و زاغه قزوین و غیره قدمتی به حدود هزاره هشتم قبل از میلاد بر می گردد. در دوران حکومت های اسلامی نیز هنر سفالگری بسیار پیشرفت نمود و دوران سلجوقی با ابتکار لعاب هفت رنگ را می توان به درخشنده ترین دوره هنر اسلامی قلمداد نمود.

 

ابزارها و مواد اصلی سفالگری:

  1. اصلی ترین مواد اصلی سفالگری، خاک نرم رس است. خاکی به فراوانی و سهولت در دسترس است و به دلیل نرم بودن، قابلیت فرم دادن دارد. پس از فرم دادن، با حرارت دادن به آن، این سازه و هنر ماندگار می شود.
  2. میز مخصوص کار
  3. گل لویی دار
  4. آب
  5. اسفنج
  6. ابزارهای افزاینده و کاهنده
  7. ابزار لیسه
  8. صفحه گردان
  9. و...

 

سفال چشم نواز

انواع روش های سفالگری و نحوه کار آنها:

برای نرم کردن و یکنواخت نمودن گل باید گل را بخوبی ورز دهند. با کف دستان گل را بصورت پیچشی روی میز کار خوب ورز می دهند تا بخوبی نرم و حباب های هوای داخل گل، خالی شود.

بطور کلی هنر سفالگری به دو صورت چرخی و دستی انجام می شود. در تکنیک دستی، سه روش متفاوت وجود دارد.

  • روش پینچ یا انگشتی:

در این روش همانطور که از نامش پیداست فقط از دست ها برای فرم دادن به گل استفاده می شود. به کمک انگشتان سبابه و شست، گل در کف دست چرخانده و فرم داده می شود.

  • روش کویل یا فیتیله ای:

یک تکه گل برای ته ظرف روی چرخ دوار قرار داده و با انگشتان باز، آن را به عقب و جلو حرکت می دهیم (روش تهیه فیتیله). فتیله های آماده را بر روی ظرف قرار داده و به هم اتصال می دهیم. برای اتصال بهتر فیتیله ها، سطح آنها را خراشیده و از گلابه نیز استفاده می کنیم. این کار را تا انتها ادامه می دهیم.

  • روش اسلب یا ورقه ای:

از این روش بیشتر برای احجام زاویه دار استفاده می شود. به کمک وردنه صفحات گلی تهیه می کنیم و بعد از آن که کمی سفت شد با توجه به فرم اصلی، صفحات را به هم اتصال می دهیم. سطوح تماس را با کمک ابزارآلات خراش داده و اتصال آنها را مستحکم تر می کنیم.

 

هنر سفالگری

روش پخت سفال:

پس از اینکه مراحل فرم دادن به گل تمام شد و خشک شد، حالا نوبت پخت آن است. برای پخت سفال از کوره هایی استفاده می شود که دمایی تا حدود 950 درجه سانتی گراد را ایجاد می کنند. لعابی که روی اکثر آثار سفالی وجود دارد، پوششی شیشه ای است که هم جنبه زیبایی دارد و هم غیر قابل نفوذ است. تمامی آثار لعابین، 2 مرتبه در کوره حرارت می بینند.

این هنر درست است که از قدیم مرسوم است اما به جهت زیبایی و کاربرد هنوز دارای طرفداران بیشماری از سراسر جهان است.