تپه گونسپان که به آن پاتپه نیز می گویند در کیلومتر 3 جنوب غربی شهرستان ملایر واقع شده است. تپه ای با قدمت بیش از 6000 ساله و بلندای 28 متر که جزو مرتفع ترین تپه های تاریخی و باستانی ایران می باشد. محوطه تپه گونسپان مساحتی به طول و عرض 138*95 دارد که تاکنون 5 فصل کاوش در این تپه انجام شده است و آثار تاریخی مهمی از ادوار قاجار تا دوره های اشکانی و حتی عصر آهن 3 کشف شده است.

 

معرفی تپه تاریخی گونسپان:

تپه گونسپان دارای لایه های متعدد تاریخی از دوران های مفرغ که سازه ای خشتی از دوران مادها، سازه ای سنگی و چینه ای از دوران اشکانی، قلعه ی تاریخی از زمان زندیه و سازه ای خشتی و چینه ای از دوران قاجار دارد. در آخرین کاوش هایی که صورت گرفته سازه هایی خشتی مشاهده شده است که مربوط به دوران مادها می باشد و همچنین در لایه های زیرین دوره اشکانی، بافت های خشتی منسجمی شماهده شده است که کل تپه را فراگرفته اند و مربوط به عصر آهن 3 می باشند.

آثار دوره اشکانی که قلعه ای بوده است در دوره سلجوقیان، با تغییراتی که صورت گرفته است، قلعه ی جدیدی بنا شده و آثار دوره اشکانیان مدفون گشته است.

این تپه که قلعه ای بوده در دوران های سلجوقی تا قاجار مورد استفاده بوده است و در دوران ایلخانی بعد از مرمت های زیاد، به عنوان مرکز شیشه گری  بوده است. این تپه در نزدیکی روستایی قرار دارد که کریمخان زند در آنجا متولد شده است و در دوران زندیه به عنوان مرکز صنعتی مورد استفاده قرار می گرفته است. در این دوران کانال کشی های صورت گرفته که آب های هرز را با گذشتن از پشت بام قلعه و در قسمت شرقی قلعه به بیرون انتقال دهد.

در دوران اسلامی نیز از باقیمانده سازه های قلعه اشکانی استفاده شده و با خشت های با اندازه های 34*34 و حتی طویل تر از اینها، قلعه ای بنا نمودند.

در سالهای اخیر و با ایجاد سد مخزنی ملایر، در حدود 20 تپه بزرگ و کوچک و محوطه، در خطر نابودی قرار گرفته اند. تپه پاتپه یا گونسیان نیز یکی از این تپه ها می باشد که در معرض خطر نابودی است.