نوایی ملایری شاعری از دیار زند 

مرحوم نوایی از شاعران قرن سیزدهم و چهاردهم از دیار زند می باشد این شاعر در زمان ناصر الدین شاه قاجار می زیسته و دارای دیوانی است با نام امطارالبکاء (بارانهای گریه) که مشتمل بر رباعیات ،غزلیات ، مثنوی،بحرطویل، قصیده و اشعار مذهبی که حدود 12000 بیت می باشد. 

 

 

 

متن زیر از زبان شاعر:

در بیان آغاز و آهنگ این کتاب چون حقیر از این مصیبت کده آثار باران گریه مشاهده نمودم اورا امطارالبُکاء نامیدم استدعا از اربابان دانش و بینش و کیمیانظران محفل عزای حسینی این است که سواد نامه این ذره ی بی مقدار مورد پسندشان واقع شود و این معصیت کار خاطی را به دعای خیر و طلب مغفرت یاد و شاد نمایند که اگر نقصی دیده شود از صدمات عهد و فساد زمانه است و بالله توفیق.

 

نوایی سُرایش دیوان را در سال 1312هجری قمری به پایان رسانده است واز آن زمان به بعد به دنبال چاپ آن کتاب ارزشمند بوده که بنا به دلایلی که در پایان این دیوان خود شاعر بصورت شعر بیان کرده موفق به چاپ آن نشده است.

نوایی در روستای احمد روغنی از توابع شهر زنگنه چشم به جهان گشود از تاریخ تولد او اطلاع دقیقی در دسترس نیست ولی در سال 1339 هجری قمری چشم از جهان فرو بست و آرامگاه این شاعر و عارف در شهر زنگنه می باشد .

کلیات دیوان امطارالبکاء در مناقب و مدایح و مصایب و مراثی ائمه ی معصومین سلام الله اجمعین: بانضمام روایات و حکایات و نصایح و... می باشد.

در این کتاب اشعاری در وصف خداوند متعال ،در مدح حضرت محمد (ص) ، شعرهای حماسی در مورد حضرت علی (ع) و فضایل آن امام بزرگوار ،در مدح امام حسن مجتبی (ع) ،امام حسین (ع) ، امام سجاد (ع) ، امام رضا (ع) امام زمان (عج) و حضرت فاطمه (س) وحضرت زینب (س)  و.....سروده است. سپس اشعاری در مورد مصایب امام حسین (ع)و واقعه ی کربلا بصورت مرثیه و نوحه ذکر شده که زبان حال زینب(س) و کودکان امام حسین و حضرت عباس(ع) و علی اکبر و علی اصغر و قاسم بن الحسن و مسلم بن عقیل و فرزندانش و حالات امام سجاد(ع) و زینب(س) و داستان اسیری خاندان امام حسین (ع) و توصیف عطش فرزندان آن امام بزرگوار و رنجها و غمهای آنان در این مرثیه ها آورده شده است.

ساخته ام شغل خود مرثیه ی اهل بیت          گشته شعارم به دهر مدحت آل کسا

فخر نمایم به خود نازم و شادان شوم            زیر ردایت اگر جا دهیم در جزا

از اشعار نوایی می توان دریافت که این شاعر توانا به زبان و ادبیات عرب ،تفسیر قرآن کریم احادیث و اخبار ائمه آشنایی کامل داشته است.اشعار او دریای عظیمی است  از عشق به اهل بیت (ع) می باشد به نظر می رسد که تخلص این شاعر به نوعی با سروده هایش در ارتباط است

 

 نمونه هایی از اشعار سلیمان بن میرزاجانی احمد روغنی ملایری متخلص به نوایی

                                   در وصف خداوند متعال         

زنم در اوّل دفتر دم از قیّوم بی همتا               دهم زینت دل و جان را ز مدح قادر یکتا

کسی بر کُنه ذاتش پی نبرده از همه خلقت           بر او پوشیده چیزی نیست و بر هر چیز او بینا

گهر افشان شوم اندر ثنای صانع الضّحی             که ازصنعت مصور در رحم سازد رخ زیبا

نماید درک محسوسات خمسه در سری موجود         ز چوب خشک بیرون آورد از میوه الوانها

نزائیده زکس کس زو نزاید تا ابد هرگز               نه امش هست و نه فرزند و نه ازواج و نه آبا

رساند رزق هر ذیروح را از ناطق و صامت           نه بگذارد جویی منّت نگیرد حُبه ی ابها

کشیده آسمان را بی ستون و بی طناب و بند         مزین کرده از خورشید و ماه انجمش غبرا

به قدر و قابلیت هر کسی را جرعه ای بخشد         یکی را کاسه ی زهر و یکی را شهد شکرخا

یکی را می نشاند بر سریر سلطنت شادان            یکی را می گذارد روز و شب در ماتم و احیا

یکی را جمله می سازد به او از هر چه می خواهد     یکی را می دواند بهر نانی خوار بر درها

فرستد جانب دریا گهر از بارش نیسان               برویاند ز قدرت از تراب تیره سنبلها           

زحکمت می کند ایجاد گرما را به تابستان            دهد فصل زمستان گرمیش تغییر بر سرما

به علم غیب داند حاجت مور ضعیفی را           ضمیر کل موجودات داند چون بود دانا......

 

 

                                                    غزل

می زنم بر در میخانه هیاهو چو عسس          بهر شهد مِی گلنار زنم پر چو مگس

غرضم جام مِی است وطلبم روی نگار           قصد من این دو مراد است همین باشدوبس

خواهم از دام سر و زلف مهش بگریزم          عشق مانع شود و سّد رهم گشته هوس

عشق روی مه دلدار مریضم کرده               شاید از نفخ مسیحش شود اعضایم مسّ

بی رخ یار اگر باغ بهشتم بخشند               مانم آن مرغ که گردیده گرفتار قفس

باده خواران ره عشق تمامی رفتند              من ز دنبال همه مانده فکار و واپس

کاروان رفت نشانی نبود از ایشان              نه هیاهو شنوم از کس و نه بانک جرس

دیده بستم ز همه هستیِ خود ای ساقی        جز مِی تلخ تو شکر نخورم از یَد کس

برسان بر لب خشکم ز کرم باده ی ناب        با لب خنده عطاساز نه با روی عبس

                      ای نوایی به ملایر تو زدی کوس سخن

                      رفت آوازه ی اشعار تو تا تون و طبس

 

 ترکیب بند

ترکیب بند این شاعر توانا در چهارده بند در وصف امام حسین (ع) سروده شده است که در زیر به نمونه ای از آن اشاره شده است .

 

                                                (بند نهم)

 

این تشنه کام مانده به صحرا بود حسین       این چاک چاک جمله ی اعضا بود حسین

این سوخته جگر که کبابست و خون او        موج از زمین رسانده به دریا بود حسین

این ماهی طپان که در این آفتاب گرم          غلطد ز جور لشگر اعدا بود حسین

این هر دو دست قطع که ظلم ساربان         افتاده همچو شاخه ی طوبی بود حسین

این با سخا که خاتم و انگشت خویش را       کرده سبیل در ره یکتا بود حسین

این خضر تشنه کام که آب حیات را           ناخورده در حرارت گرما بود حسین

این شهریار کشته که نشناسمش کنون          خرگه برون زده است ز دنیا بود حسین

این پیکری که در نظر آید به روی خاک        زخمش هزار و نهصد و پنجاه بود حسین

این بی کفن شهی که کسش نیست دادرس      بر ریگ گرم ساخته مأوا بود حسین

                         آنگاه رو به مادر خود در بقیع کرد

                         از دل کشید ناله و فریاد و آه سرد

 

نویسنده :اله یار سلیمی

منابع:دیوان امطارالبکاء