طبقه بندی همه گویش ها و لهجه ها به طور شفاف و روشن امری دشوار است در این مطلب سعی نمودیم با نگاه به  چند مقاله زبان شناسی در  ایران ، جایگاه زبان و لهجه در ایران  و سپس ملایر را بررسی نماییم.گویش ملایری یک گویش فارسی به شمار می آید.

 

خلاصه  مقاله شماره 1/انجمن زبان فارسی/صهبا سلیمی

فرض کنید با هم سفری از تهران به دیگر نقاط ایران داشته باشیم و مقصد اول ما اصفهان باشد،خب، گشتی در شهر بزنید و با مردم صحبت کنید. آیا حرف مردم را می‌فهمید؟  اگر فارسی‌زبان باشید، حتماً می‌فهمید که مردم چه می‌گویند و مردم اصفهان نیز حرف‌های شما را می‌فهمند. از نظر تلفظ با لهجه محل شما فرق دارند. اما این تفاوت باعث نمی‌شود، که میان شما و اهالی اصفهان ارتباط برقرار نشود.

حالا به یکی از شهرهای غربی ایران سری بزنید.  تبریز و ارومیه یا شهر کردنشین سنندج ،  طبیعی است که حرف این مردم را نفهمم. نه از تلفظ آن سر در می‌آورم و نه واژه‌های آن به گوشم آشناست.

هرگاه در یک اجتماع، گروهی از افراد از نظامی ارتباطی استفاده کنند که برای سایر افراد، امکان مفاهمه و تعامل با آن وجود نداشته باشد، به قول زبانشناسان در آن اجتماع، دو زبان (گویش) متفاوت به کار می‌رود. به این ترتیب کردی، لری، ترکی، مازندرانی و گونه‌هایی از این دست، زبان می‌باشند، نه لهجه.

زبان‌هایی(گویش هایی) همچون کردی، لری و مازندرانی، همگی گونه‌هایی متعلق به زبان فارسی هستند ، اما لهجه‌هایی از زبان فارسی نیستند. باید گفت که این زبان‌ها تنها زمانی لهجه‌ای از فارسی بوده‌اند، که تفاوتشان با فارسی از نظر آوایی بوده است،از طرفی در بین همین زبان ها و لهجه ها  تفاوت‌هایی وجود دارد  که میان زبان و نحوه سخن گفتن افراد تحصیل کرده اجتماع در مقابل کم سوادان به چشم می خورد، یا تفاوتی که میان سخن گفتن زنان و مردان وجود دارد. عواملی همچون منطقه جغرافیایی (محل زندگی افراد)، جنسیت، تحصیلات، طبقه اجتماعی، سن و سبکِ زندگی، در سخن گفتن افراد یک جامعه زبانی تاثیرگذار است.

             

 

خلاصه مقاله شماره 2/کانون ادبیات ایران/دکتر ایران کلباسی

تاریخچه زبان و گویش  فارسی : چندين هزار ‏سال پيش وقتی آريایی ها از روسيه به سوی جنوب سرازير شدند بخشی به هند و بخشی به ايران آمدند. آنهايی که به ايران ‏آمدند، در آغاز زبان واحدی داشتند که همان زبان ايرانی نخستين است که بعدها به شاخه‌های گوناگونی تقسیم شد. يکی ‏از اين شاخه‌ها زبان‌فارسي است و ساير گويش های ايرانی شاخه‌های ديگر اين زبان واحد هستند. مثلاً کردی و لری يک گويش ايرانی است و ترکی يکی ‏از زبان هايی است که در ايران به کار می ‌رود، چون متعلق به زبان مادریِ دیگری است.

گويش ها: شاخه‌هایی از یک زبان واحد هستند، مثلاً گویش های: فارسی، تاتی، کردی، لری، بلوچی، مازندرانی، گيلکی و … همگی گويش های گوناگون يک زبان ايرانی هستند .گويش ها از نظر ‏آوايی، واژگانی و دستوری با هم تفاوت های بسياری دارند و فهم آن ها نياز به آموزش دارد

لهجه: انواع هر گويش را لهجه می گويند، براي مثال گویش ‏فارسی دارای لهجه‌‌‌‌‌‌‌‌‌های تهرانی، اصفهانی، شيرازی، کرمانی و غيره است و گویش گيلکی دارای لهجه‌های رشتی، لاهيجانی، ‏رودسری، آستانه ای و … و گویش کردی دارای لهجه‌های مهابادی، سنندجی، کرمانشاهی، ايلامی و غيره می باشد.

 

 تعیین جایگاه و  موقعیت گویش و لهجه در ملایر

براساس مقاله شماره یک، به دلیل اینکه زبان مردم ملایر برای افراد فارسی زبان قابل فهم می باشد وتنها اختلافاتی از نظر آوایی دارد،لهجه ای از گویش فارسی محسوب می شود.

بر اساس مقاله شماره دو، گویشِ لری شاخه ای از زبان فارسیِ نخستین (آریایی) بوده که به لهجه های خرم آبادی ، یاسوجی، بروجردی، نهاوندی و … تقسیم می شود.از این منظر، زبان مردم ملایر شاخه ای از گویش لری بحساب میآید،  با عنوان لهجه ملایری،البته طبق اظهار اکثریت کارشناسان، لهجه ملایری نسبت به دیگر لهجه ها ی لری نزدیکترین لهجه  به فارسی معیار بحساب می آید.

لازم به ذکر است از نظر جغرافیایی هیچ گاه نمی توان مرز مشخصی برای زبان و  لهجه شهرها و روستاهای ایران تعیین کرد.چراکه همجواری شهر ها و استان ها به خودی خود بر زبان و لهجه مردم تاثیر گذاشته است .برای نمونه میتوان به بخش هایی از ملایر که در همسایگی همدان و یا لرستان قرار دارند اشاره نمود که به زبان ترکی و یا گویش لری صحبت می کنند.