دکتر ایرج دهقان در سال 1304 خورشیدی  در شهرستان ملایر متولد شد و در سال 1328 خورشیدی از دانشکده ادبیات موفق به اخذ لیسانس گردید. دهقان دوره ی ابتدایی و راهنمایی را در ملایر گذراند و سپس برای گذراندن دبیرستان به همدان رفت ، پس از دریافت دیپلم به شغل آموزگاری پرداخت .

 

 

ایشان در زمان تدریس دکترای خود را در زبان و ادبیات فارسی دریافت کرد. وی دوره دكتراى ادبیات فارسى را به پایان برد و در خدمت وزارت آموزش و پرورش درآمد و دبیر ادبیات دبیرستان‏هاى تهران گردید.

آوازه ی شاعری دهقان با غزل شکست عهد من گفت هرچه بود گذشت و ترانه معروف گل پامچال آغاز شد.

از جمله آثار دهقان :

– پلهای شکسته ” مجموعه شعر ” .

– دستور زبان فارسی .

– انشاء و نگارش برای دبیرستان ها

– شعر فارسی در قرن نهم .

نمونه اشعار معروف دهقان:

شکست عهد من و گفت هرچه بود گذشت !
بگریه گفتمش آری : ولی چه زود گذشت !

بهار بود و تو بودیّ و عشق بود و امید ،
بهار رفت و تو رفتیّ و هرچه بود گذشت

شبی به عمر ، گرم خوش گذشت آن شب بود ،
که در کنار تو با نغمه و سرود گذشت

چه خاطرات خوشی در دلم بجای گذاشت ،
شبی که با تو مرا در کنار رود گذشت !

گشود بس گره آن شب از کارهای بسته ی ما
صبا چو از برِ آن زلف مشک سود گذشت

مراست عکس تو یادآور سفر ، آری
چسان توانم ازین طرفه یادبود گذشت

غمین مباش و میندیش ازین سفر که ترا ،
اگرچه بر دل نازک غمی فزود گذشت

غزل فوق از عاشقانه های رایج در ادبیات معاصر است و از نغمات ماندگار در عصرشعر این دوره است و این ترانه را آهنگسازی نموده وبه شکلی اصیل خوانده اند .جان کلام دهقان در این غزل بار عاطفی و روانی کلام گستره مفهوم ردیف است.

کلمات بر تراویده از جان شاعرند غزل از ملاحت و سادگی سر شار است و اصولا تکلف و تصنع در کلام ایرج دهقان هرگزجای ندارد ایجاز و اختصار از مختصات شعری این شاعر است شاعر ردیف را خوب برگزیده است و همه قافیه ها ضمن انتخاب درست از روح و اندیشه بر خوردارند.

از دیگر اشعار معروف ایرج دهقان ترانه گل پامچال است که توسط یکی از خواننده های گیلکی خوانده شده است. 

گل پامچال، گل پامچال ، بیرون بیا
فصل بهاره ، عزیز موقع کاره

شکوفاهان، غنچه وا کنید، غنچه وا کنید
بلبل سر داره ؛ بلبل سر داره
بیا دل بیقراره ، بیا فصل بهاره

گل پامچال، گل پامچال ، بیرون بیا
فصل بهاره ، عزیز موقع کاره

شکوفاهان، غنچه وا کنید، غنچه وا کنید
بلبل سر داره ؛ بلبل سر داره

بیا بشیم کاول اوسانیم، دانه بشانیم
هر تومی جانه، عزیز موقع کاره؛ بیا فصل بهاره

مهتاب شبان، مهتاب شبان
آیم و آیم ، آیم و دیگ دی سر؛ عزیز می جان ودلبر

مهتاب شبان، مهتاب شبان
آیم و آیم ، آیم و دیگ دی سر؛ عزیز می جان و دلبر

ب بیا بشیم کاول اوسانیم، دانه بشانیم
هر تومی جانه، عزیز موقع کاره؛ بیا فصل بهاره

گل پامچال، گل پامچال ، بیرون بیا
فصل بهاره ، عزیز موقع کاره

شکوفاهان، غنچه وا کنید، غنچه وا کنید
بلبل سر داره ؛ بلبل سر داره
بیا دل بیقراره ، بیا فصل بهاره

بیا بشیم کاول اوسانیم، دانه بشانیم
هر تومی جانه، عزیز موقع کاره؛ بیا فصل بهاره